Ofensywa gorlicka 1915 – miejsca pamięci – przewodnik
Przełamanie frontu, które zmieniło losy wojny na wschodzie, i setki cmentarzy, gdzie obok siebie spoczywają żołnierze wszystkich armii – przewodnik po miejscach pamięci ofensywy gorlickiej z 1915 roku.
Fot. Kamil Czainski, CC BY-SA 4.0
Na początku maja 1915 roku na Pogórzu wokół Gorlic rozegrała się jedna z największych bitew frontu wschodniego I wojny światowej. Wojska niemieckie i austro-węgierskie przełamały pozycje rosyjskie, a w kolejnych tygodniach odrzuciły armię carską daleko na wschód – aż za San. Ofensywa gorlicka zmieniła losy wojny na wschodzie. Po walkach pozostały setki cmentarzy wojennych, które dziś tworzą wyjątkowy krajobraz pamięci.
Gorlice – centrum bitwy
Gorlice znalazły się na pierwszej linii frontu i zostały w dużej mierze zniszczone. W Muzeum Regionalnym działa ekspozycja poświęcona bitwie z 1915 roku – z mapami, uzbrojeniem i pamiątkami żołnierzy. W mieście i wokół niego zachowało się kilka cmentarzy wojennych, a Gorlice to dobry punkt startowy do objazdu pól bitwy.
Pustki koło Łużnej
Na wzgórzu Pustki nad wsią Łużna leży jeden z największych cmentarzy wojennych regionu. Tu w maju 1915 roku toczyły się ciężkie walki o rosyjskie pozycje. Cmentarz z kamiennymi ogrodzeniami i krzyżami, położony wśród lasu, należy do najbardziej przejmujących miejsc pamięci w Małopolsce.
Cmentarze Jurkoviča
Najpiękniejsze cmentarze w Beskidzie Niskim zaprojektował słowacki architekt Dušan Jurkovič. Wykorzystywał drewno i miejscowy kamień, nawiązując do budownictwa ludowego Karpat – jego drewniane kaplice z wysokimi dachami i krzyże z daszkami stoją na przełęczach i zboczach, z których żołnierze patrzyli na doliny. Chowano tu razem żołnierzy armii austro-węgierskiej, niemieckiej i rosyjskiej.
Nad Wisłoką – Kołaczyce, Brzostek, Biecz
Front przetaczał się też przez dolinę Wisłoki. 7 maja 1915 roku pod Brzostkiem zginęło ok. 2 tysięcy żołnierzy – spoczywają na cmentarzu wojennym nr 222. Dwa cmentarze zachowały się w Kołaczycach, a cmentarze wojenne zachowały się też w okolicy Biecza – historycznego „małego Krakowa”.
Jak zwiedzać
- Najlepiej poruszać się samochodem – cmentarze są rozrzucone na dużym obszarze.
- Dzień pierwszy: Gorlice z muzeum i Pustki koło Łużnej.
- Dzień drugi: cmentarze Jurkoviča w Beskidzie Niskim, w drodze powrotnej Biecz, Kołaczyce i Brzostek.
Ciekawostki
- Cmentarze wojenne z I wojny światowej projektował specjalny wydział grobów wojennych w Krakowie, zatrudniający architektów i artystów.
- Na wielu cmentarzach umieszczono inskrypcje i sentencje upamiętniające poległych wszystkich armii.
Z dziećmi
Wizyta w muzeum w Gorlicach i spacer do cmentarza w lesie to dobra okazja do rozmowy ze starszymi dziećmi o historii i pamięci.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; na początku maja w Gorlicach odbywają się obchody rocznicy bitwy.
W okolicy
- Gorlice – miasto nafty i bitwy 1915.
- Cmentarze wojenne Beskidu Niskiego.
- Pierwsza wojna światowa – miejsca pamięci.
- Biecz – mały Kraków.
- Kołaczyce – rynek z podcieniami.
- Brzostek – miasteczko benedyktynów.
- Beskid Niski w weekend.
Gdzie spać
W Gorlicach, Bieczu i w Beskidzie Niskim działają hotele, pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej miejsc: kategoria Zamki i twierdze.
Galeria zdjęć

Fot. Kamil Czainski, CC BY-SA 4.0

Fot. Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0

Fot. Аимаина хикари, CC0

Fot. Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0

Fot. Pitak, CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 19.11.2026



