Łemkowszczyzna – przewodnik

Drewniane cerkwie z kopułami wśród łąk, krzyże przydrożne w miejscach po wsiach, których już nie ma, cerkiewny śpiew i letni festiwal przy ognisku – przewodnik po Łemkowszczyźnie, krainie łagodnych gór i niezwykłej, trudnej historii.

Fot. Piter329c, CC BY 4.0

czas: 3 dnitrudność: łatwa

Łemkowszczyzna to historyczna kraina w Beskidzie Niskim i na zachodnim skraju Bieszczadów, zamieszkana przez stulecia przez Łemków – górali ruskiego pochodzenia, wyznawców prawosławia i grekokatolicyzmu. Mieli własną gwarę, strój, muzykę i charakterystyczną architekturę. W 1947 roku, w ramach akcji „Wisła”, większość Łemków została przymusowo wysiedlona na zachód i północ Polski, a wiele wsi opustoszało na zawsze. Dziś część rodzin wróciła, a kultura łemkowska przeżywa odrodzenie. Dla turystów to kraina spokojnych gór, pustych dolin i wyjątkowych zabytków.

Cerkwie UNESCO

Najcenniejszymi pamiątkami Łemkowszczyzny są drewniane cerkwie z wieżami zwieńczonymi baniastymi hełmami. Cerkwie w Kwiatoniu, Owczarach i Powroźniku wpisano na listę UNESCO jako część drewnianych cerkwi regionu karpackiego. W wielu wsiach – Bartnem, Kotani czy Hańczowej – stoją kolejne, równie urokliwe świątynie.

Wysowa-Zdrój

Wysowa-Zdrój to małe uzdrowisko u stóp grzbietu granicznego, słynące z wód mineralnych, w tym wody „Henryk”. W parku zdrojowym działa pijalnia, a obok stoi drewniana cerkiew. To dobra baza do wędrówek po okolicy.

Zyndranowa i Zdynia

W Zyndranowej koło Dukli działa Muzeum Kultury Łemkowskiej w dawnej zagrodzie, z wnętrzami, strojami i pamiątkami. W Zdyni co roku latem odbywa się Łemkowska Watra – festiwal muzyki i tradycji, na który zjeżdżają Łemkowie z Polski i zagranicy.

Magurski Park Narodowy

Serce Beskidu Niskiego chroni Magurski Park Narodowy z bukowymi lasami, dolinami potoków i śladami dawnych wsi. W Krempnej działa ośrodek parku, a szlaki prowadzą m.in. na Magurę Wątkowską i do wodospadu Magurycz.

Cmentarze wojenne

W Beskidzie Niskim rozsiane są dziesiątki cmentarzy z I wojny światowej, upamiętniających poległych w bitwie pod Gorlicami w 1915 roku. Wiele zaprojektowano z dużym kunsztem, a ich drewniane i kamienne krzyże tworzą nastrojowe miejsca w lasach.

Plan na trzy dni

Dzień 1 – Gorlice, Kwiatoń, Wysowa-Zdrój i Owczary.
Dzień 2 – Magurski Park Narodowy z Krempnej, cmentarze wojenne.
Dzień 3 – Dukla, Zyndranowa i Komańcza.

Ciekawostki

Łemkowskie cerkwie mają zwykle trójdzielną bryłę z wieżą nad babińcem.
Akcja „Wisła” wysiedliła w 1947 roku ponad sto tysięcy osób z południowo-wschodniej Polski.