Bojkowszczyzna – przewodnik

Cerkwie z gontu na wzgórzach, cmentarze w lesie w miejscach, gdzie kiedyś stały wsie, i chałupy przeniesione do skansenu – przewodnik po śladach Bojków, górali, którzy przez wieki zamieszkiwali wschodnie Bieszczady.

Fot. Pudelek, CC BY-SA 4.0

czas: 2–4 dnitrudność: łatwa

Bojkowie to grupa górali karpackich, która przez stulecia zamieszkiwała wschodnią część dzisiejszych Bieszczadów i sąsiednie pasma Karpat. Mówili gwarą ruską, byli wyznania greckokatolickiego lub prawosławnego, a ich wsie z drewnianymi cerkwiami ciągnęły się wzdłuż dolin Sanu, Solinki i Strwiąża. Po II wojnie światowej większość mieszkańców wysiedlono, a wiele wsi przestało istnieć. Dziś o Bojkowszczyźnie przypominają cerkwie, cmentarze, przydrożne krzyże i zbiory muzealne.

Cerkwie Smolnika i Turzańska

Najcenniejszą pamiątką są drewniane cerkwie. Cerkiew w Smolniku nad Sanem to jedna z najstarszych zachowanych świątyń typu bojkowskiego w Polsce, z charakterystyczną, trójdzielną bryłą. Została wpisana na listę UNESCO jako część drewnianych cerkwi regionu karpackiego – razem m.in. z cerkwią w Turzańsku, leżącą już na pograniczu łemkowskim.

Opuszczone wsie

W wielu dolinach Bieszczadów – nad Sanem, Wołosatką czy w okolicach Lutowisk – można trafić na ślady dawnych wsi: kamienne podmurówki, zdziczałe sady, kapliczki i cmentarze z kamiennymi krzyżami. Część z nich oznakowano tablicami informacyjnymi.

Skansen w Sanoku

W Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku znajduje się sektor bojkowski – z chałupami, zabudowaniami gospodarczymi i cerkwią przeniesionymi z bieszczadzkich wsi. To najlepsze miejsce, by zobaczyć, jak wyglądało codzienne życie Bojków.

Jak zwiedzać

Smolnik, Lutowiska i Ustrzyki Górne łatwo połączyć w jeden dzień na trasie Wielkiej Pętli Bieszczadzkiej.
Skansen w Sanoku zaplanuj na pół dnia.
Do opuszczonych wsi prowadzą ścieżki – zabierz mapę i dobre buty.

Ciekawostki

Bojkowie byli sąsiadami Łemków – granica między obiema grupami przebiegała mniej więcej w rejonie Osławy.
Na wielu cmentarzach w Bieszczadach zachowały się nagrobki z inskrypcjami cyrylicą.