Iłża – ruiny zamku biskupów i garncarstwo
Okrągła wieża zamku biskupów górująca nad miasteczkiem, garnki, które wozami jechały do Krakowa, i zamek, w którym królewicz poznał przyszłą żonę – Iłża to jedno z najciekawszych miasteczek północnej Kielecczyzny.
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Iłża to miasteczko liczące ok. 5 tysięcy mieszkańców, położone na północnym skraju Wyżyny Kieleckiej, nad rzeką Iłżanką, która tworzy tu Zalew Iłżecki. Leży w powiecie radomskim, ok. 30 km na południe od Radomia. Historycznie należy do Małopolski – przez ponad sześćset lat była własnością biskupów krakowskich, którzy zbudowali tu potężny zamek.
Historia
Iłża otrzymała prawa miejskie prawdopodobnie w 1239 roku – dokumenty spłonęły w pożarze. Od XII wieku aż do 1789 roku miasto należało do biskupów krakowskich. W 1241 i 1260 roku zniszczyły je najazdy tatarskie. W XV i XVI wieku Iłża rozkwitała dzięki rzemiosłu, a w 1576 roku zbudowano ratusz. W 1867 roku, w ramach represji po powstaniu styczniowym, miasto utraciło prawa miejskie, a odzyskało je w 1924 roku.
Zamek biskupów
Nad miasteczkiem, na wzgórzu, stoją ruiny zamku biskupów krakowskich. Kamienny zamek zbudował ok. 1340 roku biskup Jan Grot. Najstarszym elementem jest okrągła wieża z przełomu XIII i XIV wieku, a mury mają nawet 5 metrów grubości. Z wieży rozciąga się widok na miasto i zalew. Na zamku królewicz Władysław IV po raz pierwszy spotkał swoją przyszłą żonę, Cecylię Renatę.
Garncarstwo
Iłża słynęła z garncarstwa – w XV wieku miejscowe garnki znane były w całej Małopolsce. W latach 1615–1619 iłżeccy kupcy dostarczyli kupcom krakowskim aż 312 transportów naczyń. W XIX wieku w mieście działała też fabryka fajansu, założona w 1823 roku. O tych tradycjach przypomina Muzeum Regionalne, mieszczące się w budynku dawnego szpitala z 1754 roku.
Kościoły
Parafialny kościół Wniebowzięcia NMP zbudowano pierwotnie w 1326 roku, a w 1603 roku przebudowano z fundacji biskupa Marcina Szyszkowskiego. Obok stoi barokowa dzwonnica z 1758 roku i kaplica Świętego Krzyża z 1629 roku. W mieście zachował się też kościół Świętego Ducha z 1448 roku.
Bitwy i pamięć
Pod Iłżą rozegrano kilka bitew – 9 sierpnia 1831 roku powstańcy listopadowi odnieśli tu zwycięstwo, w 1864 roku walczyli powstańcy styczniowi, a 8–9 września 1939 roku toczyła się bitwa z Niemcami. Na skraju miasta leży grodzisko Kopiec Tatarski z XII wieku, a pamiątką po społeczności żydowskiej jest XIX-wieczny cmentarz.
Plan wizyty
- Rano ruiny zamku i wieża widokowa.
- Przed południem Muzeum Regionalne i kościół.
- Po południu spacer nad zalewem albo Szydłowiec z zamkiem Radziwiłłów.
Ciekawostki
- Z Iłżą związany był poeta Bolesław Leśmian – od 1987 roku odbywają się tu Dni Leśmianowskie.
- W 1910 roku Iłża liczyła ok. 5,9 tysiąca mieszkańców – więcej niż dziś.
Z dziećmi
Wejście na wieżę zamkową, ruiny z grubymi murami i spacer nad zalewem to dobra przygoda dla dzieci.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; latem na zamku odbywają się imprezy plenerowe.
Jak dojechać
Iłża leży przy drodze krajowej nr 9 z Radomia do Rzeszowa, ok. 130 km od Warszawy.
W okolicy
- Szydłowiec – zamek Radziwiłłów.
- Wąchock – opactwo cystersów.
- Radom – rynek i muzeum wsi.
- Krzemionki Opatowskie.
- Zamki biskupie w Polsce.
- Ziemia radomska – przewodnik.
Gdzie spać
W Iłży działają pensjonaty, a większy wybór jest w Radomiu i Starachowicach – zobacz noclegi. Więcej zamków: kategoria Zamki i twierdze.
Galeria zdjęć

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

Fot. Rafał Terkner, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Bartosz Nadolski, CC0
Opublikowano: 19.11.2026





