Garncarstwo ludowe w Polsce – gdzie zobaczyć – przewodnik
Glina, koło garncarskie i piec – przez stulecia z tych prostych rzeczy powstawały naczynia na każdy stół. Przewodnik po miejscach, gdzie można poznać polską tradycję garncarską i samemu ulepić kubek.
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Garncarstwo to jedno z najstarszych rzemiosł na ziemiach polskich. W każdej okolicy, gdzie była dobra glina, działali garncarze, którzy wyrabiali dzbany, misy, garnki i dwojaki. Naczynia sprzedawano na jarmarkach, a niektóre ośrodki słynęły daleko poza regionem. Dziś tradycję podtrzymują manufaktury, pracownie rodzinne i skanseny, w których można zobaczyć pracę przy kole i spróbować swoich sił.
Iłża – garnki do Krakowa
Iłża na północnym skraju Kielecczyzny była w XV–XVII wieku jednym z najważniejszych ośrodków garncarskich Małopolski. W latach 1615–1619 iłżeccy kupcy dostarczyli kupcom krakowskim aż 312 transportów naczyń. W XIX wieku działała tu też fabryka fajansu. Tradycje garncarskie przybliża Muzeum Regionalne w dawnym szpitalu z 1754 roku, a nad miastem górują ruiny zamku biskupów.
Bolesławiec – kobaltowe wzory
Bolesławiec na Dolnym Śląsku słynie na całym świecie z ceramiki w kobaltowe kropki i „pawie oczka”. Wzory nanosi się ręcznie gąbkowymi stempelkami, a naczynia wypala w wysokiej temperaturze. W mieście działa Muzeum Ceramiki, sklepy fabryczne i pracownie, a w sierpniu odbywa się Bolesławieckie Święto Ceramiki.
Chmielno – ceramika kaszubska
W Chmielnie na Kaszubach działa rodzinna pracownia Neclów – jedna z najstarszych pracowni garncarskich w Polsce, prowadzona przez kolejne pokolenia. Ceramika kaszubska zdobiona jest charakterystycznymi wzorami – tulipanem, gwiazdą i kaszubską lilią. W pracowni można zobaczyć pracę przy kole i kupić naczynia prosto od twórców.
Skanseny i warsztaty
W wielu skansenach – m.in. w Sierpcu, Kolbuszowej i Olsztynku – odtworzono warsztaty garncarskie, a w sezonie odbywają się pokazy toczenia naczyń. Coraz więcej pracowni prowadzi też warsztaty dla dzieci i dorosłych – można ulepić miskę lub kubek, a po wypaleniu odebrać go jako pamiątkę.
Jak powstaje naczynie
Glinę najpierw oczyszcza się i wyrabia, a następnie formuje na kole garncarskim. Po wysuszeniu naczynia wypala się w piecu, często dwukrotnie – przed i po nałożeniu szkliwa lub malowanej dekoracji. Każdy etap wymaga wprawy, dlatego dobry garncarz uczył się rzemiosła przez lata.
Ciekawostki
- Naczynia gliniane wypalane bez szkliwa dobrze utrzymywały chłód – dlatego w dzbanach przechowywano mleko i wodę.
- Dwojaki – połączone dwa garnki z jednym uchem – służyły do noszenia obiadu na pole.
Z dziećmi
Warsztaty lepienia z gliny to jedna z najlepszych atrakcji dla dzieci – własnoręcznie wykonany kubek czy miseczka to pamiątka na lata.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; w sierpniu warto trafić na Święto Ceramiki w Bolesławcu.
W okolicy
- Iłża – ruiny zamku i garncarstwo.
- Bolesławiec – miasto ceramiki.
- Chmielno – ceramika Neclów.
- Szkło, porcelana i ceramika w Polsce.
- Sierpc – Muzeum Wsi Mazowieckiej.
- Kolbuszowa – skansen Lasowiaków.
- Rękodzieło ludowe w Polsce.
Gdzie spać
W Bolesławcu, Iłży i na Kaszubach działają hotele, pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej tradycji: kategoria Skanseny i tradycja.
Galeria zdjęć

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Fot. Pudelek (Marcin Szala), CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Przykuta, CC BY-SA 3.0

Fot. Kamil Czaiński, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 19.11.2026



