Ziemia chełmska – przewodnik
Korytarze wykute w kredzie pod rynkiem, miasto założone przez ojca literatury polskiej i jeziora Polesia – przewodnik po ziemi chełmskiej, krainie na pograniczu kultur, ok. 70 km od Lublina.
Fot. Bazie, CC BY-SA 3.0 pl
Ziemia chełmska leży na wschodnim krańcu Lubelszczyzny, między Wieprzem a Bugiem, przy granicy z Ukrainą. Przez stulecia była pograniczem kultur – mieszkali tu Polacy, Rusini i Żydzi, stały kościoły, cerkwie i synagogi. Dziś to kraina rozległych pól, łąk i lasów, z miastami, które kryją zaskakujące zabytki. Region warto odwiedzić, łącząc zwiedzanie z wypoczynkiem nad jeziorami Polesia.
Chełm – miasto na kredzie
Sercem regionu jest Chełm, zbudowany na grubym złożu kredy piszącej. Mieszkańcy przez wieki wydobywali ją spod swoich domów, tworząc labirynt korytarzy – dziś to Chełmskie Podziemia Kredowe, jedyne tego typu podziemia na świecie udostępnione do zwiedzania. Według legendy strzeże ich duch Bieluch. Na wzgórzu nad miastem stoi bazylika Narodzenia NMP z zespołem dawnych zabudowań.
Rejowiec – miasto Reja
Ok. 14 km na zachód od Chełma leży Rejowiec, założony w 1547 roku przez Mikołaja Reja, ojca literatury polskiej, i nazwany od jego nazwiska. W mieście stoi klasycystyczny pałac w parku, dawna cerkiew unicka i pomnik pisarza.
Krasnystaw – stolica chmielu
Na zachodzie, nad Wieprzem, leży Krasnystaw – dawna siedziba biskupów chełmskich, dziś nazywana stolicą polskiego chmielu. Najcenniejszym zabytkiem jest barokowy zespół pojezuicki nad rynkiem, a ze skarpy roztacza się widok na dolinę rzeki.
Na północ – Polesie
Na północ od Chełma zaczyna się Polesie Lubelskie z Poleskim Parkiem Narodowym i Pojezierzem Łęczyńsko-Włodawskim. Najpopularniejsze jest Jezioro Białe z Okuninką. Dalej leży Włodawa – miasto trzech kultur z kościołem, cerkwią i wielką synagogą. W lasach nad Bugiem znajduje się Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze.
Dolina Bugu
Wschodnią granicę regionu wyznacza Bug – dzika, nieuregulowana rzeka z rozlewiskami i starorzeczami. Dolina Bugu to dobre miejsce na spływ kajakowy, wycieczki rowerowe i obserwację ptaków.
Pogranicze kultur
Ziemia chełmska przez stulecia była miejscem spotkania kultur – katolickiej, prawosławnej, unickiej i żydowskiej. Śladem tej różnorodności są kościoły, dawne cerkwie i synagogi w miastach i wsiach regionu, a także przydrożne krzyże i kapliczki o różnych formach. Spacer po miasteczkach pozwala poczuć, jak wyglądało życie na wschodnim pograniczu dawnej Rzeczypospolitej.
Plan na weekend
- Dzień 1 – Chełm: podziemia kredowe i wzgórze z bazyliką, po południu Rejowiec.
- Dzień 2 – Krasnystaw rano, potem Jezioro Białe albo Włodawa.
Ciekawostki
- Kreda z Chełma przez wieki była cennym surowcem, a jej wydobycie ukształtowało podziemia pod całym centrum miasta.
- Okolice Krasnegostawu słyną z upraw chmielu, a w mieście odbywa się święto związane z tą rośliną.
Z dziećmi
Zwiedzanie podziemi z legendą o duchu Bieluchu i kąpiel w Jeziorze Białym to atrakcje, które zachwycą dzieci.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; latem nad jeziorami Polesia.
W okolicy
- Chełm – kredowe podziemia.
- Rejowiec – miasto Mikołaja Reja.
- Krasnystaw – kolegium jezuickie i rynek.
- Polesie Lubelskie – przewodnik.
- Jezioro Białe i Okuninka.
- Włodawa – trójkąt trzech kultur.
- Sobibór – muzeum i miejsce pamięci.
- Weekend z Chełma – pomysły.
Gdzie spać
W Chełmie, Krasnymstawie i nad Jeziorem Białym działają hotele, pensjonaty i ośrodki – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć

Fot. Bazie, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. Wojciech Koczułap, CC BY-SA 3.0

Fot. Andbel-AW, CC BY-SA 4.0

Fot. Grzegorz.lasy, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. SylwiaRe, CC BY 4.0
Opublikowano: 20.11.2026

