Przejdź do treści
Skanseny i tradycja Nad jeziorami

Staroobrzędowcy w Polsce – przewodnik

Drewniane domy modlitwy bez ołtarza, cmentarze z ośmioramiennymi krzyżami, łaźnie i śpiew z dawnych ksiąg – przewodnik po miejscach, w których żyją potomkowie rosyjskich staroobrzędowców.

Fot. Connie Mazur, CC BY-SA 4.0

czas: 2–4 dnitrudność: łatwa

Staroobrzędowcy to wyznawcy prawosławia, którzy w XVII wieku nie przyjęli reform liturgicznych patriarchy Nikona – m.in. zmiany sposobu żegnania się z dwóch palców na trzy i poprawek w księgach. Prześladowani w Rosji, szukali schronienia poza jej granicami, także na ziemiach dzisiejszej Polski. Do dziś mieszkają głównie na Suwalszczyźnie i Mazurach, gdzie zachowali własne zwyczaje, śpiewy i domy modlitwy – molenny.

Molenna – dom modlitwy

Molenna to skromna, najczęściej drewniana świątynia staroobrzędowców. W odróżnieniu od cerkwi prawosławnych nie ma w niej kapłana w tradycyjnym rozumieniu – nabożeństwa prowadzi nastawnik wybierany przez wspólnotę. Wnętrza zdobią ikony, często przywiezione przez przodków, a śpiew opiera się na dawnej notacji.

Wojnowo na Mazurach

W Wojnowie w Puszczy Piskiej zachowała się molenna, cmentarz oraz zespół dawnego klasztoru z cerkwią, w którym przez lata mieszkały mniszki. Staroobrzędowców nazywano tu filiponami. Wieś łatwo połączyć ze spływem Krutynią.

Suwalszczyzna i okolice Augustowa

Największe skupiska staroobrzędowców w Polsce leżą na Suwalszczyźnie. W Gabowych Grądach pod Augustowem działa molenna jednej z najliczniejszych wspólnot, w Wodziłkach stoi drewniana molenna z tradycyjną łaźnią, a w Suwałkach – molenna przy cmentarzu staroobrzędowym.

Historia osadnictwa

Pierwsi staroobrzędowcy przybyli na ziemie Rzeczypospolitej pod koniec XVII i w XVIII wieku, uciekając przed prześladowaniami w Rosji. Na Mazurach osiedlali się w XIX wieku, gdy władze pruskie zachęcały ich do zagospodarowania puszczańskich terenów. Wspólnoty żyły zamknięte, zachowując język rosyjski, dawne księgi i obyczaje. Po II wojnie światowej część rodzin wyjechała, ale wiele wsi do dziś zachowało tę tradycję.

Jak zwiedzać

  • Molenny są miejscami kultu – wejście możliwe najczęściej po uzgodnieniu z miejscową wspólnotą.
  • Zachowaj ciszę i skromny ubiór, nie fotografuj nabożeństw bez zgody.
  • Najlepiej zwiedzać z lokalnym przewodnikiem, który opowie o zwyczajach i historii wsi.

Ciekawostki

  • Charakterystyczne dla cmentarzy staroobrzędowców są drewniane krzyże z daszkami.
  • Wiele wspólnot zachowało tradycję łaźni parowej, tzw. bani.

Z dziećmi

Wizyta w drewnianej wsi i opowieść o ludziach, którzy uciekli przed prześladowaniami, to ciekawa lekcja historii. Okolice Wojnowa i Augustowa oferują też kajaki, rejsy i plaże.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni; latem wizyty łatwo połączyć z wypoczynkiem nad jeziorami Mazur i Suwalszczyzny.

W okolicy

Gdzie spać

W Augustowie, Suwałkach i na Mazurach działają hotele, pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej tradycji: kategoria Skanseny i tradycja.

Galeria zdjęć

Wojnowo — Cemetery of the Old Believers (Philipons) at the Monastery in Wojnowo,
Wojnowo — Cemetery of the Old Believers (Philipons) at the Monastery in Wojnowo,
Fot. Connie Mazur, CC BY-SA 4.0
Suwałki — Suwałki, Poland - Mickiewicza street
Suwałki — Suwałki, Poland - Mickiewicza street
Fot. Pudelek, CC BY-SA 4.0
Augustów — Lake Necko in Augustów (Poland), Radio "Trójka" Beach.
Augustów — Lake Necko in Augustów (Poland), Radio "Trójka" Beach.
Fot. Witia, CC BY-SA 3.0
Krutynia — Krutynia w Nowym Moście Author: Piotr Tysarczyk
Krutynia — Krutynia w Nowym Moście Author: Piotr Tysarczyk
Fot. No machine-readable author provided. Pitert assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 2.5
Kruszyniany i Bohoniki — Kruszyniany July 2013.
Kruszyniany i Bohoniki — Kruszyniany July 2013.
Fot. myself (User:Piotrus), CC BY-SA 3.0

Opublikowano: 13.11.2026 · aktualizacja: 19.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 200 km

Pokaż wszystkie (231) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Olecko – jeziora i Mazury Garbate
Jeziora i rejsy

Olecko – jeziora i Mazury Garbate

Spokojne miasteczko między jeziorami Olecko Wielkie i Olecko Małe – z plażą miejską, promenadą, jednym z największych placów miejskich w Polsce i rzek…

1–3 dni

Więcej: Skanseny i tradycja

Więcej →
Wojnowo – staroobrzędowcy i molenna
Skanseny i tradycja

Wojnowo – staroobrzędowcy i molenna

Mazurska wieś, w której od XIX wieku mieszkają staroobrzędowcy – z drewnianą molenną, dawnym klasztorem i cerkwią nad jeziorem.

2–3 godziny
Sejny i Puńsk – pogranicze polsko-litewskie
Skanseny i tradycja

Sejny i Puńsk – pogranicze polsko-litewskie

Wielokulturowe pogranicze: barokowa bazylika z Madonną Sejneńską, Biała Synagoga i Puńsk – wieś, w której większość mieszkańców mówi po litewsku.

1 dzień
Olsztynek – Muzeum Budownictwa Ludowego
Skanseny i tradycja

Olsztynek – Muzeum Budownictwa Ludowego

Jeden z najstarszych skansenów w Polsce: drewniane chałupy, wiatraki, kościół i zagrody z Warmii, Mazur i Litwy Pruskiej w malowniczym parku.

2–3 h