Staroobrzędowcy w Polsce – przewodnik
Drewniane domy modlitwy bez ołtarza, cmentarze z ośmioramiennymi krzyżami, łaźnie i śpiew z dawnych ksiąg – przewodnik po miejscach, w których żyją potomkowie rosyjskich staroobrzędowców.
Fot. Connie Mazur, CC BY-SA 4.0
Staroobrzędowcy to wyznawcy prawosławia, którzy w XVII wieku nie przyjęli reform liturgicznych patriarchy Nikona – m.in. zmiany sposobu żegnania się z dwóch palców na trzy i poprawek w księgach. Prześladowani w Rosji, szukali schronienia poza jej granicami, także na ziemiach dzisiejszej Polski. Do dziś mieszkają głównie na Suwalszczyźnie i Mazurach, gdzie zachowali własne zwyczaje, śpiewy i domy modlitwy – molenny.
Molenna – dom modlitwy
Molenna to skromna, najczęściej drewniana świątynia staroobrzędowców. W odróżnieniu od cerkwi prawosławnych nie ma w niej kapłana w tradycyjnym rozumieniu – nabożeństwa prowadzi nastawnik wybierany przez wspólnotę. Wnętrza zdobią ikony, często przywiezione przez przodków, a śpiew opiera się na dawnej notacji.
Wojnowo na Mazurach
W Wojnowie w Puszczy Piskiej zachowała się molenna, cmentarz oraz zespół dawnego klasztoru z cerkwią, w którym przez lata mieszkały mniszki. Staroobrzędowców nazywano tu filiponami. Wieś łatwo połączyć ze spływem Krutynią.
Suwalszczyzna i okolice Augustowa
Największe skupiska staroobrzędowców w Polsce leżą na Suwalszczyźnie. W Gabowych Grądach pod Augustowem działa molenna jednej z najliczniejszych wspólnot, w Wodziłkach stoi drewniana molenna z tradycyjną łaźnią, a w Suwałkach – molenna przy cmentarzu staroobrzędowym.
Historia osadnictwa
Pierwsi staroobrzędowcy przybyli na ziemie Rzeczypospolitej pod koniec XVII i w XVIII wieku, uciekając przed prześladowaniami w Rosji. Na Mazurach osiedlali się w XIX wieku, gdy władze pruskie zachęcały ich do zagospodarowania puszczańskich terenów. Wspólnoty żyły zamknięte, zachowując język rosyjski, dawne księgi i obyczaje. Po II wojnie światowej część rodzin wyjechała, ale wiele wsi do dziś zachowało tę tradycję.
Jak zwiedzać
- Molenny są miejscami kultu – wejście możliwe najczęściej po uzgodnieniu z miejscową wspólnotą.
- Zachowaj ciszę i skromny ubiór, nie fotografuj nabożeństw bez zgody.
- Najlepiej zwiedzać z lokalnym przewodnikiem, który opowie o zwyczajach i historii wsi.
Ciekawostki
- Charakterystyczne dla cmentarzy staroobrzędowców są drewniane krzyże z daszkami.
- Wiele wspólnot zachowało tradycję łaźni parowej, tzw. bani.
Z dziećmi
Wizyta w drewnianej wsi i opowieść o ludziach, którzy uciekli przed prześladowaniami, to ciekawa lekcja historii. Okolice Wojnowa i Augustowa oferują też kajaki, rejsy i plaże.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni; latem wizyty łatwo połączyć z wypoczynkiem nad jeziorami Mazur i Suwalszczyzny.
W okolicy
- Wojnowo – staroobrzędowcy i molenna.
- Suwałki – muzeum Konopnickiej i bulwary.
- Augustów – plaże i bulwary.
- Krutynia – spływ kajakowy.
- Polska wielokulturowa – pogranicza.
- Szlak mennonitów na Żuławach.
- Sejny i Puńsk.
- Tatarzy polscy – meczety i mizary.
- Galindia nad Bełdanami.
- Mariawici – świątynia w Płocku i ślady – przewodnik.
Gdzie spać
W Augustowie, Suwałkach i na Mazurach działają hotele, pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej tradycji: kategoria Skanseny i tradycja.
Galeria zdjęć

Fot. Connie Mazur, CC BY-SA 4.0

Fot. Pudelek, CC BY-SA 4.0

Fot. Witia, CC BY-SA 3.0

Fot. No machine-readable author provided. Pitert assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 2.5

Fot. myself (User:Piotrus), CC BY-SA 3.0
Opublikowano: 13.11.2026 · aktualizacja: 19.11.2026




