Poniatowa – miasto Edy i miejsce pamięci
Fabryka z czasów Centralnego Okręgu Przemysłowego, pralki znane w całej Polsce i jedno z najtragiczniejszych miejsc Zagłady na Lubelszczyźnie – Poniatowa to miasto, w którym historia XX wieku widoczna jest na każdym kroku.
Poniatowa to miasto liczące ok. 9 tysięcy mieszkańców, położone w zachodniej części województwa lubelskiego, w powiecie opolskim. Leży na Wyżynie Lubelskiej, w Kotlinie Chodelskiej, na wysokości ok. 180 m n.p.m. To jedno z młodszych miast regionu – prawa miejskie otrzymało w 1962 roku. Jego historia to dzieje przemysłu, ale też miejsce pamięci o jednej z największych zbrodni okupacji.
Od wsi do miasta
Poniatowa jako wieś znana jest od 1383 roku. Przełom przyszedł w 1937 roku, gdy w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego rozpoczęto tu budowę zakładów sprzętu łącznościowego i radiowego dla wojska. Wokół fabryki powstało osiedle dla pracowników, a produkcja ruszyła w lipcu 1939 roku – zaledwie kilka tygodni przed wybuchem wojny. Prawa miejskie Poniatowa uzyskała 18 lipca 1962 roku.
Obóz i Erntefest
W 1941 roku Niemcy utworzyli na terenie zakładów obóz dla jeńców radzieckich – do jesieni 1942 roku przeszło przez niego ok. 22 tysięcy osób, z których większość zmarła z głodu. Następnie obóz przekształcono w obóz pracy dla Żydów, do którego trafiali m.in. mieszkańcy Opola Lubelskiego, a wiosną 1943 roku – ludzie z likwidowanego getta warszawskiego. 4 listopada 1943 roku, w ramach akcji „Erntefest”, Niemcy w ciągu jednego dnia zamordowali tu ok. 15 tysięcy osób. Po wojnie w miejscu obozu wzniesiono pomnik. Później władze komunistyczne utworzyły w Poniatowej obóz pracy dla żołnierzy AK i podziemia niepodległościowego.
EDA – pralki dla całej Polski
W PRL zakłady działały jako Zakłady Zmechanizowanego Sprzętu Domowego „Predom EDA”. Produkowano tu m.in. pralki i sokowirówki, które trafiały do domów w całym kraju. W szczytowym okresie zakłady zatrudniały ponad 5 tysięcy osób, a miasto szybko się rozbudowywało – w latach 70. powstały nowe osiedla mieszkaniowe. Na przełomie lat 80. i 90. zakłady popadły w kłopoty i ogłoszono ich upadłość.
Miasto dziś
Dziś Poniatowa to spokojne miasto z promenadą nad stawami, kinoteatrem „Czyn” i centrum kultury przy ulicy Fabrycznej. Działa tu też sanatorium chorób płuc otwarte w 1962 roku. Poniatowa była stacją czołową Nadwiślańskiej Kolejki Wąskotorowej, łączącej okolice Nałęczowa z Opolem Lubelskim – o aktualnych przejazdach turystycznych warto dowiedzieć się przed wyjazdem.
Plan wizyty
- Rano miejsce pamięci i pomnik ofiar obozu.
- W południe spacer nad stawami i po osiedlu fabrycznym.
- Po południu Opole Lubelskie, Wąwolnica albo Kazimierz Dolny.
Ciekawostki
- Według niektórych źródeł okoliczne dobra należały niegdyś do rodu Poniatowskich.
- W Poniatowej działa grupa filmowa, która nakręciła dokument o zespole Acid Drinkers.
Z dziećmi
Spacer nad stawami i opowieść o tym, jak powstawały pralki, które stały w łazienkach dziadków, to dobry punkt wyjścia do rozmowy o historii. Miejsce pamięci warto odwiedzić ze starszymi dziećmi.
Kiedy przyjechać
Przez cały rok; latem najprzyjemniej jest nad stawami.
Jak dojechać
Poniatowa leży przy drodze wojewódzkiej nr 832 z Woli Rudzkiej do Bełżyc, ok. 40 km na zachód od Lublina; najwygodniej dojechać samochodem.
W okolicy
- Opole Lubelskie – pałac Lubomirskich.
- Wąwolnica – sanktuarium.
- Kazimierz Dolny i lessowe wąwozy.
- Nałęczów – park zdrojowy.
- Centralny Okręg Przemysłowy – szlak COP.
- Majdanek – miejsce pamięci.
- Bełżyce – zamek i kościół.
Gdzie spać
W Poniatowej działają pensjonaty, a większy wybór jest w Kazimierzu Dolnym i Nałęczowie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.
Galeria zdjęć
Opublikowano: 20.11.2026




