Centralny Okręg Przemysłowy – szlak COP – przewodnik

Centralny Okręg Przemysłowy – w skrócie COP – był największym przedsięwzięciem gospodarczym II Rzeczypospolitej. W latach 1936–1939 w widłach Wisły i Sanu, z dala od granic z Niemcami i ZSRR, budowano fabryki zbrojeniowe, huty, elektrownie i całe nowe osiedla. Inwestycję przerwała wojna, ale wiele zakładów i miast przetrwało i rozwijało się po 1945 roku. Dziś szlak COP to podróż śladami nowoczesności i ambicji międzywojennej Polski.

Stalowa Wola

Symbolem COP jest Stalowa Wola – miasto zbudowane praktycznie od zera wokół huty, w ciągu kilku lat. Zachowały się modernistyczne osiedla robotnicze, budynki administracyjne i szeroki, zaplanowany układ ulic. Obok leży stary Rozwadów z rynkiem i kościołem, dziś dzielnica miasta.

Mielec

W Mielcu w ramach COP powstała wytwórnia samolotów. Do dziś miasto jest jednym z najważniejszych ośrodków przemysłu lotniczego w Polsce – w zakładach zbudowano tysiące maszyn, m.in. dwupłatowce An-2. W mieście działają muzea regionalne, a przy wjeździe stoi samolot.

Rzeszów

Rzeszów stał się w latach 30. ważnym ośrodkiem przemysłu silnikowego i lotniczego. Dziś to dynamiczne miasto z odnowionym rynkiem i Podziemną Trasą Turystyczną.

Starachowice i Kraśnik

W Starachowicach zachowały się zabytkowe zakłady z wielkim piecem, w których działa Muzeum Przyrody i Techniki – jedno z ciekawszych muzeów przemysłu w kraju. W Kraśniku powstała w ramach COP fabryka, wokół której wyrosła nowa dzielnica.

Radom i Dęblin

Do szerokiego obszaru COP należał też Radom z zakładami zbrojeniowymi oraz okolice Dęblina, gdzie stoi XIX-wieczna twierdza, a od okresu międzywojennego działa szkoła lotnicza.

Jak zwiedzać

• Najlepiej zacząć od Stalowej Woli i Mielca – leżą niedaleko siebie.
• Szukaj modernistycznych budynków z lat 30. – charakterystycznych prostych brył i dużych okien.
• Muzeum w Starachowicach zajmie co najmniej pół dnia.

Ciekawostki

• Pomysłodawcą i głównym architektem COP był wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski, wcześniej twórca portu w Gdyni.
• Zakłady w Stalowej Woli uruchomiono tuż przed wybuchem wojny.

Z dziećmi

Wielki piec w Starachowicach i samolot w Mielcu to atrakcje, które zaciekawią dzieci.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok – muzea są pod dachem.

W okolicy

• Stalowa Wola – miasto COP.
• Mielec – miasto lotnictwa.
• Rzeszów – Podziemna Trasa.
• Starachowice – Muzeum Przyrody i Techniki.
• Kraśnik – kościół i synagogi.
• Dęblin – twierdza i forty.
• Architektura modernizmu w Polsce.
• Zabytki techniki i przemysłu w Polsce.

Gdzie spać

W Stalowej Woli, Mielcu, Rzeszowie i Starachowicach działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 10.11.2026