Połaniec – kopiec Kościuszki i Uniwersał

Połaniec to niewielkie miasto w południowo-wschodniej części województwa świętokrzyskiego, nad Wisłą, na pograniczu Ziemi Sandomierskiej. Jego nazwa zapisała się w historii Polski dzięki wydarzeniu z wiosny 1794 roku: w obozie pod Połańcem Tadeusz Kościuszko ogłosił Uniwersał połaniecki – jeden z najważniejszych dokumentów insurekcji.

Uniwersał połaniecki

7 maja 1794 roku Kościuszko wydał akt, który przyznawał chłopom osobistą wolność, ograniczał pańszczyznę i chronił ich przed usuwaniem z ziemi. Uniwersał był ostatnim aktem prawnym dawnej Rzeczypospolitej dotyczącym położenia chłopów. Po upadku powstania nie wszedł w życie, ale pozostał symbolem dążenia do sprawiedliwości społecznej.

Kopiec Kościuszki

W 1917 roku, w setną rocznicę śmierci Naczelnika, mieszkańcy usypali kopiec Kościuszki – ziemny nasyp wysoki na ok. 15 metrów. Napis na kamieniu u jego podstawy przypomina o ogłoszeniu Uniwersału. Na szczyt prowadzą schody, a z góry widać okolicę i dolinę Wisły. Co roku w rocznicę wydania Uniwersału odbywają się tu uroczystości.

Legenda o Połanku

Według miejscowej legendy kopiec usypano w miejscu mogiły Połanka – piastowskiego wojewody, od którego imienia miasto miało wziąć nazwę.

Kościół i Wisła

W centrum stoi kościół św. Marcina. Niedaleko płynie Wisła, nad którą prowadzą ścieżki spacerowe i rowerowe. W okolicy działa też duża elektrownia, której kominy widać z daleka.

Okolica

Kilkanaście kilometrów od Połańca leżą Rytwiany z pustelnią kamedułów w Złotym Lesie, Staszów z rynkiem i Pacanów z Europejskim Centrum Bajki. Dalej na wschód czeka Sandomierz.

Plan wizyty

• Rano kopiec Kościuszki.
• W południe kościół i spacer nad Wisłą.
• Po południu pustelnia w Rytwianach albo Pacanów.

Ciekawostki

• Połaniec należy do najstarszych miast regionu – prawa miejskie otrzymał w średniowieczu.
• Uniwersał połaniecki wydano nieco ponad miesiąc po zwycięstwie pod Racławicami.

Z dziećmi

Wejście na kopiec i opowieść o Kościuszce to krótka lekcja historii dla starszych dzieci.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; w maju na rocznicowe uroczystości.

Jak dojechać

Połaniec leży ok. 25 km od Staszowa i ok. 80 km od Kielc.

W okolicy

• Rytwiany – pustelnia Złotego Lasu.
• Pacanów – Europejskie Centrum Bajki.
• Sandomierz – rynek i podziemia.
• Szlakiem Tadeusza Kościuszki.
• Racławice – kopiec i pole bitwy.

Gdzie spać

W Połańcu, Staszowie i Sandomierzu działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 10.11.2026