Architektura modernizmu w Polsce – przewodnik

Kamienice z zaokrąglonymi narożnikami i okrętowymi okienkami, betonowa kopuła, która zachwyciła świat, i całe miasto zaprojektowane od zera wokół huty – przewodnik po polskim modernizmie, architekturze dwudziestolecia międzywojennego i odważnych pomysłów XX wieku.

Fot. Marcin Sochacki (Wanted), CC BY-SA 3.0

czas: 1–5 dnitrudność: łatwa

Modernizm to styl, który w XX wieku zerwał z historycznymi ozdobami. Liczyła się funkcja, światło, proste bryły, płaskie dachy, duże okna i nowe materiały – żelbet, stal i szkło. W Polsce największy rozkwit modernizmu przypadł na dwudziestolecie międzywojenne, gdy odradzające się państwo budowało nowe miasta, porty, szkoły i urzędy. Dziś wiele z tych budynków jest zabytkami, a spacer ich śladem pozwala poznać ambicje tamtej epoki.

Gdynia

Gdynia wyrosła w dwudziestoleciu z małej wsi rybackiej na nowoczesne miasto portowe. Jej śródmieście z kamienicami o zaokrąglonych narożnikach, „okrętowymi” oknami i białymi elewacjami uznano za Pomnik Historii. Warto zobaczyć ulice Świętojańską i 10 Lutego oraz Dworzec Morski, w którym działa dziś Muzeum Emigracji.

Wrocław – Hala Stulecia

Hala Stulecia we Wrocławiu, zbudowana w 1913 roku według projektu Maxa Berga, to przełomowe dzieło architektury żelbetowej – jej kopuła była wówczas jedną z największych na świecie. Obiekt wpisano na listę UNESCO. Niedaleko leży osiedle wzorcowe z końca lat 20., które pokazywało nowoczesne mieszkania.

Katowice

Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski Katowice stały się wizytówką nowoczesności. Powstały tu gmachy urzędów, szkoły i jeden z pierwszych w Polsce „drapaczy chmur”. Dziś modernizm międzywojenny sąsiaduje tu z nowoczesną architekturą Strefy Kultury.

Stalowa Wola

Stalowa Wola to miasto zaprojektowane od podstaw pod koniec lat 30. jako część Centralnego Okręgu Przemysłowego. Zachowały się osiedla robotnicze, budynki administracyjne i układ ulic z tamtego czasu – rzadki przykład planowego miasta przemysłowego.

Kurorty i wille

Modernizm zawitał też do kurortów. W Juracie na Półwyspie Helskim powstały przedwojenne wille wśród sosen, a w miastach-ogrodach pod Warszawą – jak Podkowa Leśna – obok drewnianych domów budowano nowoczesne wille z płaskimi dachami.

Jak zwiedzać

Najlepiej spacerować z mapą i szukać detali – balustrad, klatek schodowych, lizen i okien.
Wiele miast organizuje bezpłatne spacery z przewodnikiem śladem modernizmu.

Ciekawostki

Gdyńskie kamienice często naśladowały sylwetki statków.
Hala Stulecia była w chwili budowy jednym z najbardziej podziwianych obiektów inżynierskich Europy.

Z dziećmi

Spacer po Gdyni z wizytą w muzeum i na nabrzeżu zainteresuje także dzieci.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; w ciepłe miesiące spacery są najprzyjemniejsze.

W okolicy

Gdzie spać

W Gdyni, Wrocławiu, Katowicach i innych miastach działają hotele, także w zabytkowych budynkach – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.