Partyzanci Gór Świętokrzyskich – Ponury i Wykus – przewodnik
Leśne wzgórze, na którym w 1943 roku obozowały oddziały Armii Krajowej, wieś spacyfikowana w odwecie za akcje partyzantów i grób dowódcy w murze średniowiecznego opactwa – przewodnik po miejscach pamięci partyzantów Gór Świętokrzyskich.
Fot. Katarzyna Gritzmann, CC BY 4.0
Góry Świętokrzyskie w czasie II wojny światowej były jednym z najważniejszych terenów działania polskiej partyzantki. Gęste lasy Puszczy Świętokrzyskiej dawały schronienie oddziałom Armii Krajowej, które atakowały niemieckie transporty i posterunki. Najbardziej znanym dowódcą był Jan Piwnik „Ponury” – cichociemny, legenda polskiego podziemia. Szlakiem jego oddziałów można dziś przejść przez lasy, wsie i miasteczka północnej Kielecczyzny.
Jan Piwnik „Ponury”
Jan Piwnik urodził się w 1912 roku. Jako cichociemny został zrzucony do okupowanej Polski w listopadzie 1941 roku. W styczniu 1943 roku dowodził słynną akcją odbicia więźniów z więzienia w Pińsku, za którą otrzymał Order Virtuti Militari. Od maja 1943 roku dowodził zgrupowaniami partyzanckimi AK w Górach Świętokrzyskich. Zginął w czerwcu 1944 roku na Nowogródczyźnie, w czasie akcji „Burza”.
Wykus – baza partyzantów
Bazą zgrupowań „Ponurego” było wzgórze Wykus w Puszczy Świętokrzyskiej, na terenie dzisiejszego Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. W lesie znajdują się dziś miejsca pamięci poświęcone partyzantom, a w rocznice powstania zgrupowań odbywają się tu uroczystości z udziałem harcerzy i mieszkańców regionu.
Michniów – wieś męczeńska
W lipcu 1943 roku, w odwecie za współpracę mieszkańców z partyzantami, Niemcy spacyfikowali wieś Michniów – zamordowali ponad dwieście osób, w tym kobiety i dzieci, a zabudowania spalili. Michniów stał się symbolem martyrologii polskiej wsi. Oddziały „Ponurego” odpowiedziały atakiem na niemiecki pociąg. Dziś w Michniowie znajduje się miejsce pamięci poświęcone ofiarom pacyfikacji wsi.
Wąchock – grób dowódcy
Po wojnie szczątki „Ponurego” spoczywały na cmentarzu na Nowogródczyźnie. W 1987 roku przeniesiono je do Polski, a w 1988 roku złożono w ścianie opactwa cystersów w Wąchocku. Na rynku miasteczka stoi pomnik dowódcy. Wąchock to obowiązkowy punkt na szlaku pamięci partyzantów świętokrzyskich.
Suchedniów i Skarżysko
W Suchedniowie w czasie okupacji potajemnie produkowano pistolety maszynowe Sten dla oddziałów AK, a lasy wokół miasta były terenem działania partyzantów. W pobliskim Skarżysku-Kamiennej działa Muzeum im. Orła Białego z dużą kolekcją sprzętu wojskowego.
Jak zwiedzać
- Wąchock, Suchedniów i Wykus łatwo połączyć w jednodniową trasę samochodem lub rowerem.
- Na Wykus prowadzą leśne drogi i szlaki – warto zabrać mapę i wygodne buty.
- W miejscach pamięci warto zachować ciszę i uszanować charakter tych miejsc.
Ciekawostki
- Od 1990 roku Jan Piwnik jest patronem świętokrzyskiej policji.
- Imię „Ponurego” noszą liczne szkoły, drużyny harcerskie i ulice w całej Polsce.
Z dziećmi
Wycieczka rowerowa leśnymi drogami Puszczy Świętokrzyskiej i opowieść o partyzantach to dobra lekcja historii dla starszych dzieci i młodzieży.
Kiedy przyjechać
Od wiosny do jesieni, gdy leśne drogi są suche i łatwo dotrzeć do miejsc pamięci.
W okolicy
- Wąchock – opactwo cystersów.
- Suchedniów – miasto w Puszczy Świętokrzyskiej.
- Skarżysko-Kamienna – Muzeum Orła Białego.
- Bodzentyn – ruiny zamku biskupów.
- Witold Pilecki – śladami rotmistrza.
- Śladami II wojny światowej.
Gdzie spać
W Suchedniowie, Skarżysku-Kamiennej i Kielcach działają hotele, pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.
Galeria zdjęć

Fot. Katarzyna Gritzmann, CC BY 4.0

Fot. Wojciech Domagała, CC BY-SA 3.0 pl

Fot. bonczek_hydroforgroup, CC BY-SA 2.0

Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0

Fot. MOs810, CC BY 4.0
Opublikowano: 20.11.2026


