Przejdź do treści
Parki narodowe i przyroda Ciekawe miejsca

Partyzanci Gór Świętokrzyskich – Ponury i Wykus – przewodnik

Leśne wzgórze, na którym w 1943 roku obozowały oddziały Armii Krajowej, wieś spacyfikowana w odwecie za akcje partyzantów i grób dowódcy w murze średniowiecznego opactwa – przewodnik po miejscach pamięci partyzantów Gór Świętokrzyskich.

Fot. Katarzyna Gritzmann, CC BY 4.0

czas: 1–2 dnitrudność: łatwa

Góry Świętokrzyskie w czasie II wojny światowej były jednym z najważniejszych terenów działania polskiej partyzantki. Gęste lasy Puszczy Świętokrzyskiej dawały schronienie oddziałom Armii Krajowej, które atakowały niemieckie transporty i posterunki. Najbardziej znanym dowódcą był Jan Piwnik „Ponury” – cichociemny, legenda polskiego podziemia. Szlakiem jego oddziałów można dziś przejść przez lasy, wsie i miasteczka północnej Kielecczyzny.

Jan Piwnik „Ponury”

Jan Piwnik urodził się w 1912 roku. Jako cichociemny został zrzucony do okupowanej Polski w listopadzie 1941 roku. W styczniu 1943 roku dowodził słynną akcją odbicia więźniów z więzienia w Pińsku, za którą otrzymał Order Virtuti Militari. Od maja 1943 roku dowodził zgrupowaniami partyzanckimi AK w Górach Świętokrzyskich. Zginął w czerwcu 1944 roku na Nowogródczyźnie, w czasie akcji „Burza”.

Wykus – baza partyzantów

Bazą zgrupowań „Ponurego” było wzgórze Wykus w Puszczy Świętokrzyskiej, na terenie dzisiejszego Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. W lesie znajdują się dziś miejsca pamięci poświęcone partyzantom, a w rocznice powstania zgrupowań odbywają się tu uroczystości z udziałem harcerzy i mieszkańców regionu.

Michniów – wieś męczeńska

W lipcu 1943 roku, w odwecie za współpracę mieszkańców z partyzantami, Niemcy spacyfikowali wieś Michniów – zamordowali ponad dwieście osób, w tym kobiety i dzieci, a zabudowania spalili. Michniów stał się symbolem martyrologii polskiej wsi. Oddziały „Ponurego” odpowiedziały atakiem na niemiecki pociąg. Dziś w Michniowie znajduje się miejsce pamięci poświęcone ofiarom pacyfikacji wsi.

Wąchock – grób dowódcy

Po wojnie szczątki „Ponurego” spoczywały na cmentarzu na Nowogródczyźnie. W 1987 roku przeniesiono je do Polski, a w 1988 roku złożono w ścianie opactwa cystersów w Wąchocku. Na rynku miasteczka stoi pomnik dowódcy. Wąchock to obowiązkowy punkt na szlaku pamięci partyzantów świętokrzyskich.

Suchedniów i Skarżysko

W Suchedniowie w czasie okupacji potajemnie produkowano pistolety maszynowe Sten dla oddziałów AK, a lasy wokół miasta były terenem działania partyzantów. W pobliskim Skarżysku-Kamiennej działa Muzeum im. Orła Białego z dużą kolekcją sprzętu wojskowego.

Jak zwiedzać

  • Wąchock, Suchedniów i Wykus łatwo połączyć w jednodniową trasę samochodem lub rowerem.
  • Na Wykus prowadzą leśne drogi i szlaki – warto zabrać mapę i wygodne buty.
  • W miejscach pamięci warto zachować ciszę i uszanować charakter tych miejsc.

Ciekawostki

  • Od 1990 roku Jan Piwnik jest patronem świętokrzyskiej policji.
  • Imię „Ponurego” noszą liczne szkoły, drużyny harcerskie i ulice w całej Polsce.

Z dziećmi

Wycieczka rowerowa leśnymi drogami Puszczy Świętokrzyskiej i opowieść o partyzantach to dobra lekcja historii dla starszych dzieci i młodzieży.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni, gdy leśne drogi są suche i łatwo dotrzeć do miejsc pamięci.

W okolicy

Gdzie spać

W Suchedniowie, Skarżysku-Kamiennej i Kielcach działają hotele, pensjonaty i agroturystyki – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.

Galeria zdjęć

Wąchock — Chapter house of the Cistercian Abbey in Wachock, Poland
Wąchock — Chapter house of the Cistercian Abbey in Wachock, Poland
Fot. Katarzyna Gritzmann, CC BY 4.0
Suchedniów — Suchedniów , kościół par. pw. św. Andrzeja Apostoła , lata 1758, 1852, 1912-1921
Suchedniów — Suchedniów , kościół par. pw. św. Andrzeja Apostoła , lata 1758, 1852, 1912-1921
Fot. Wojciech Domagała, CC BY-SA 3.0 pl
Skarżysko-Kamienna — Parowóz wąskotorowy, producent Orenstein & Koppel, Berlin-Drewitz, 1921, nr fabr. 7899, sz
Skarżysko-Kamienna — Parowóz wąskotorowy, producent Orenstein & Koppel, Berlin-Drewitz, 1921, nr fabr. 7899, sz
Fot. bonczek_hydroforgroup, CC BY-SA 2.0
Bodzentyn — Bodzentyn Castle
Bodzentyn — Bodzentyn Castle
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
Ostrów Mazowiecka — Ratusz miejski w Ostrowi Mazowieckiej.
Ostrów Mazowiecka — Ratusz miejski w Ostrowi Mazowieckiej.
Fot. MOs810, CC BY 4.0

Opublikowano: 20.11.2026

Gdzie spać w okolicy

Na mapie →

Obiekty z rejestru hotelarskiego w promieniu 40 km

Pokaż wszystkie (87) na mapie

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Suchedniów – miasto w Puszczy Świętokrzyskiej
Parki narodowe i przyroda

Suchedniów – miasto w Puszczy Świętokrzyskiej

Kuźnice i wielkie piece, plan miasta Staszica, lasy, w których walczyli partyzanci „Ponurego”, i skała z piaskowców sprzed czterystu milionów lat – Su…

1–2 godziny
Skarżysko-Kamienna – Muzeum Orła Białego
Miasta i starówki

Skarżysko-Kamienna – Muzeum Orła Białego

Plenerowa wystawa czołgów, samolotów i dział, sanktuarium z wierną kopią wileńskiej Ostrej Bramy i bliskość Wąchocka – Skarżysko-Kamienna, przemysłowe…

1 dzień
Wąchock – opactwo cystersów i sołtys
Sanktuaria i klasztory

Wąchock – opactwo cystersów i sołtys

Jedno z najcenniejszych romańskich opactw w Polsce, z kapitularzem z kamienia w dwóch kolorach – i miasteczko, które słynie z dowcipów o sołtysie.

2–3 godziny

Więcej: Parki narodowe i przyroda

Więcej →
Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik
Parki narodowe i przyroda

Nadbużański Park Krajobrazowy – przewodnik

Jedna z ostatnich wielkich nieuregulowanych rzek Europy, piaszczyste łachy, starorzecza pełne ptaków i bory na wydmach – przewodnik po Nadbużańskim Pa…

2–3 dni