Obozy jenieckie – miejsca pamięci – przewodnik

Obozy jenieckie różniły się od obozów koncentracyjnych – przetrzymywano w nich żołnierzy wziętych do niewoli. Na terenach, które przed 1945 rokiem należały do Niemiec, działało ich wiele: stalagi dla szeregowych i podoficerów, oflagi dla oficerów i obozy dla lotników. Trafiali do nich żołnierze z Polski, Francji, Wielkiej Brytanii, ZSRR, USA i innych krajów. Dziś w kilku miejscach działają muzea, a w wielu – cmentarze i pomniki.

Żagań – Stalag Luft III

W Żaganiu działał obóz dla lotników alianckich Stalag Luft III. W marcu 1944 roku jeńcy przeprowadzili tu Wielką Ucieczkę – wydostali się wykopanym tunelem, a historia ta stała się podstawą znanego filmu. Większość uciekinierów schwytano, a pięćdziesięciu z nich rozstrzelano. W mieście działa Muzeum Obozów Jenieckich z rekonstrukcją baraku i tunelu.

Łambinowice

W Łambinowicach na Opolszczyźnie obozy jenieckie istniały już od wojny francusko-pruskiej, a w czasie II wojny światowej przeszły przez nie dziesiątki tysięcy jeńców. Tu i w Opolu działa Centralne Muzeum Jeńców Wojennych, a na terenie dawnych obozów zachowały się cmentarze i pomniki.

Dobiegniew – oflag Woldenberg

W Dobiegniewie w Lubuskiem mieścił się Oflag II C Woldenberg – największy obóz dla polskich oficerów. Jeńcy prowadzili tu kursy, wykłady, teatr i bibliotekę, dlatego obóz nazywano „uniwersytetem za drutami”. Pamięć o nich podtrzymuje miejscowe muzeum.

Pomorze – Czarne, Miastko i Borne Sulinowo

Na terenie poligonu w Czarnem działał Stalag II B, a jego podobozy funkcjonowały m.in. w okolicach Miastka. W Bornem Sulinowie znajdował się oflag dla oficerów. W Czarnem zachował się też cmentarz jeńców z I wojny światowej.

Toruń

W fortach Twierdzy Toruń w czasie II wojny światowej mieścił się obóz jeniecki Stalag XX A. Część fortów można dziś zwiedzać.

Jak zwiedzać

• Muzea w Żaganiu i Łambinowicach prowadzą zwiedzanie z przewodnikiem – warto wcześniej sprawdzić godziny.
• Cmentarze jenieckie są miejscami pamięci – zachowaj powagę i ciszę.
• Żagań łatwo połączyć ze zwiedzaniem pałacu książęcego, a Czarne – z Człuchowem i Szczecinkiem.

Ciekawostki

• Tunel Wielkiej Ucieczki nosił nazwę „Harry”; jeńcy kopali też tunele „Tom” i „Dick”.
• W oflagu Woldenberg przebywało kilka tysięcy polskich oficerów, wśród nich przyszli naukowcy i artyści.

Z dziećmi

Muzeum w Żaganiu, z rekonstrukcją tunelu i baraku, przemawia do wyobraźni starszych dzieci i młodzieży. To dobra okazja do rozmowy o historii i losach żołnierzy.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; w rocznice wydarzeń odbywają się uroczystości, m.in. w marcu w Żaganiu w rocznicę Wielkiej Ucieczki.

W okolicy

• Żagań – pałac i Wielka Ucieczka.
• Czarne – ryglowy kościół i ruiny zamku.
• Miastko – brama do natury.
• Borne Sulinowo i jezioro Pile.
• Toruń – gotyk i pierniki.
• Wrzesień 1939 – miejsca pamięci.
• Pierwsza wojna światowa – miejsca pamięci.
• Muzea wojskowe i lotnicze.
• Dobiegniew – oflag Woldenberg i jezioro Osiek.

Gdzie spać

W Żaganiu, Opolu, Toruniu i Szczecinku działają hotele i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej miejsc historii: kategoria Zamki i twierdze.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 14.11.2026