Kamienne kręgi i głazy narzutowe w Polsce

Polska nizinna zawdzięcza swój krajobraz lodowcom, które wielokrotnie nasuwały się ze Skandynawii. Przyniosły ze sobą miliony głazów narzutowych – od małych otoczaków po kamienie wielkości domu. Ludzie od zawsze nadawali im znaczenie: układali z nich kręgi, wznosili na nich ołtarze, opowiadali o nich legendy o diabłach i olbrzymach. Ten przewodnik łączy dwa tematy – geologię i archeologię – bo w wielu miejscach trudno je od siebie oddzielić.

Kamienne kręgi na Pomorzu

• Odry w Borach Tucholskich – największe i najbardziej znane cmentarzysko z kamiennymi kręgami w Polsce, z kilkunastoma kręgami i kurhanami w sosnowym lesie.
• Węsiory na Kaszubach – kręgi i kurhany na zalesionym wzgórzu wśród jezior.
• Grzybnica pod Koszalinem – kręgi w spokojnym lesie, łatwe do połączenia z wypadem nad morze.

Wszystkie wiąże się z ludnością kultury wielbarskiej z pierwszych wieków naszej ery, łączoną z Gotami. Kręgi były miejscami pochówków, a według części badaczy – także zgromadzeń i obrzędów.

Największe głazy

• Trygław w Tychowie – największy głaz narzutowy w Polsce, w większości ukryty pod ziemią, z legendą o pogańskim bóstwie.
• Diabelskie kamienie – pod taką nazwą funkcjonuje w całym kraju wiele dużych głazów, z którymi wiążą się podania o diable, który nie zdążył rzucić kamieniem w kościół.

Największe głazy są chronione jako pomniki przyrody – nie wolno ich niszczyć, rozbijać ani malować.

Głazowiska

Tam, gdzie woda z topniejącego lądolodu wypłukała drobny materiał, zostały całe pola kamieni. Najbardziej znane leżą na Suwalszczyźnie – jak głazowisko w Bachanowie nad Czarną Hańczą, gdzie tysiące głazów zalegają w dolinie rzeki. Polodowcowy krajobraz najlepiej oglądać w Suwalskim Parku Krajobrazowym.

Geoparki

W Moryniu na Pomorzu Zachodnim działa geopark Kraina Polodowcowa nad Odrą, który pokazuje, jak lądolód ukształtował krajobraz – z ogrodem głazów, punktami widokowymi i ścieżkami edukacyjnymi.

Kamień i wierzenia

• Ślęża – na szczycie i stokach góry stoją kamienne rzeźby kultowe sprzed wieków, a na wierzchołku zachowały się ślady kamiennych wałów. Góra była świętym miejscem plemienia Ślężan.
• Rowokół – święta góra Słowińców nad Bałtykiem, z której widać morze i jeziora.

Jak zwiedzać

Kręgi i głazy leżą zwykle w lasach, przy krótkich ścieżkach z tablicami. Wizyta zajmuje od pół godziny do godziny, dlatego najlepiej łączyć je z innymi atrakcjami regionu – Borami Tucholskimi, Kaszubami czy wybrzeżem. Nie przestawiaj kamieni i nie wspinaj się na kręgi – to zabytki archeologiczne.

Ciekawostki

• Część głazów narzutowych pochodzi z konkretnych miejsc w Skandynawii – geolodzy potrafią ustalić, skąd przywędrowały.
• W dawnych wiekach głazy wykorzystywano do budowy fundamentów kościołów, dróg i murów.

Z dziećmi

Kamienne kręgi pobudzają wyobraźnię, a ogromne głazy to świetny pretekst do rozmowy o lodowcach. Ścieżki są krótkie i łatwe.

Kiedy jechać

Przez cały rok. Najbardziej klimatycznie jest wczesnym rankiem, we mgle albo o zachodzie słońca.

W okolicy

• Kamienne kręgi w Odrach.
• Węsiory – kamienne kręgi.
• Grzybnica – kamienne kręgi.
• Tychowo – głaz Trygław.
• Szelment i głazowisko Bachanowo.
• Suwalski Park Krajobrazowy.
• Moryń – geopark.
• Ślęża – święta góra Ślężan.
• Rowokół – święta góra Słowińców.
• Geoparki i cuda geologii.

Gdzie spać

W Borach Tucholskich, na Kaszubach i na Suwalszczyźnie działają agroturystyki, pensjonaty i domki nad jeziorami – zobacz noclegi. Więcej przyrody: kategoria Parki narodowe i przyroda.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 08.11.2026