Lelów – grób cadyka i Święto Ciulimu i Czulentu

Ciche miasteczko na skraju Jury, do którego co roku przybywają tysiące chasydów z Izraela i Ameryki, a w sierpniu – goście spragnieni ciulimu i czulentu: dwóch potraw, które łączą tradycję polską i żydowską.

Fot. Przykuta, CC BY-SA 3.0 pl

czas: 2–3 godzinytrudność: łatwa

Lelów to niewielka miejscowość w północnej Małopolsce, na skraju Jury Krakowsko-Częstochowskiej, nad rzeką Białką. W średniowieczu był ważnym ośrodkiem – siedzibą kasztelanii i miastem królewskim. Później podupadł, ale zachował coś wyjątkowego: pamięć o wielokulturowej przeszłości, która co roku ożywa za sprawą pielgrzymów i jednego z najbardziej smakowitych festiwali w Polsce.

Cadyk Dawid Biderman

W Lelowie żył i zmarł w 1814 roku Dawid Biderman – cadyk, czyli duchowy przywódca chasydów, założyciel dynastii lelowskiej. Słynął z dobroci i mądrości. Po jego śmierci grób stał się miejscem modlitwy, a po II wojnie światowej, gdy w Lelowie nie było już Żydów, przez lata pozostawał zapomniany.

Ohel i pielgrzymki

Pod koniec lat 80. XX wieku szczątki cadyka zidentyfikowano i nad grobem zbudowano ohel – niewielki budynek nagrobny. Co roku w styczniu, w rocznicę jego śmierci, do Lelowa przybywają tysiące chasydów z Izraela, USA i Europy. Modlą się przy grobie, zapalają świece i spędzają w miasteczku kilka dni. Dla mieszkańców to niezwykłe spotkanie z dawną historią ich miejscowości.

Święto Ciulimu i Czulentu

W sierpniu Lelów gości Festiwal Kultury Polskiej i Żydowskiej – Święto Ciulimu i Czulentu. Nazwa pochodzi od dwóch potraw: czulent to żydowskie danie szabatowe z fasoli, kaszy, ziemniaków i gęsiego tłuszczu, długo duszone w piecu, a ciulim to jego polska odmiana, wpisana na listę produktów tradycyjnych. Festiwal to degustacje, koncerty muzyki klezmerskiej i ludowej, warsztaty i jarmark. Przyciąga kilka tysięcy gości i uchodzi za jedno z największych wydarzeń kultury żydowskiej w małych miejscowościach w Polsce.

Miasteczko

W centrum stoi zabytkowy kościół parafialny, a w miasteczku zachowały się też ruiny dawnego kościoła i klasztoru franciszkanów. Dawny układ rynku przypomina o czasach, gdy Lelów był ważnym ośrodkiem handlu. Okolice to łagodne wzgórza, pola i doliny rzek – dobre na rower.

Jura w pobliżu

Kilkanaście kilometrów na zachód zaczyna się Jura z Żarkami, sanktuarium w Leśniowie, źródłami w Złotym Potoku i zamkami Szlaku Orlich Gniazd.

Plan wizyty

Rano spacer po miasteczku i kościół.
W południe ohel cadyka (dostępny głównie podczas uroczystości i festiwalu).
Po południu Złoty Potok albo Żarki i Leśniów.

Ciekawostki

Ciulim z Lelowa jest wpisany na ministerialną listę produktów tradycyjnych.
Rocznicowe uroczystości przy grobie cadyka gromadzą nawet kilka tysięcy pielgrzymów.