Krzyżtopór – ruiny pałacu w Ujeździe

Krzyżtopór w Ujeździe to jedna z najbardziej imponujących ruin w Polsce. Ten ogromny pałac-forteca zbudował w pierwszej połowie XVII wieku wojewoda sandomierski Krzysztof Ossoliński. Była to jedna z największych rezydencji w Europie przed powstaniem Wersalu. Dziś nawet w ruinie robi ogromne wrażenie.

Symbolika kalendarza

Według tradycji układ pałacu odzwierciedlał kalendarz:

• 4 baszty – cztery pory roku,
• 12 sal – dwanaście miesięcy,
• 52 komnaty – tygodnie w roku,
• 365 okien – dni w roku (plus jedno zamurowane na rok przestępny).

Nazwa pochodzi od symboli na bramie – krzyża i topora (herb Topór Ossolińskich).

Legenda o luksusie

O Krzyżtoporze krążą legendy: podobno w stajniach stały żłoby z czarnego marmuru, a nad salą jadalną znajdowało się akwarium ze szklanym sufitem, przez który goście mogli oglądać egzotyczne ryby. Rezydencja zaskakiwała przepychem, ale cieszono się nią krótko – fundator zmarł wkrótce po jej ukończeniu.

Zniszczenie

W czasie potopu szwedzkiego pałac został zajęty i zniszczony. Później próbowano go odbudować, ale ostatecznie popadł w ruinę. Mimo to zachowały się potężne mury, bastiony i fragmenty dekoracji, które pozwalają wyobrazić sobie jego dawną wielkość.

Zwiedzanie

Ruiny można zwiedzać samodzielnie lub z przewodnikiem. Zobaczysz:

• bramę z krzyżem i toporem,
• dziedziniec i dawne skrzydła mieszkalne,
• stajnie i piwnice,
• bastiony z widokiem na okolicę.

Latem odbywają się tu turnieje rycerskie, inscenizacje i imprezy plenerowe.

Praktycznie

• Na zwiedzanie zarezerwuj ok. 1,5–2 godzin.
• Ruiny mają nierówne przejścia i schody – zabierz wygodne buty.
• Krzyżtopór leży ok. 30 km od Sandomierza.

W okolicy

• Sandomierz.
• Szydłów – polskie Carcassonne.
• Opatów z kolegiatą i podziemiami.
• Krzemionki Opatowskie – prehistoryczna kopalnia krzemienia z listy UNESCO.

Gdzie spać

W okolicy działają agroturystyki, a większy wybór oferuje Sandomierz. Więcej warowni: kategoria Zamki i twierdze.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 22.10.2026