Kapliczki, krzyże i figury przydrożne – przewodnik

Kapliczki i krzyże przydrożne to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów polskiego krajobrazu. Stawiano je na rozstajach dróg, przy wjazdach do wsi, na polach i w lasach – jako wotum za uratowanie z nieszczęścia, prośbę o ochronę przed zarazą, powodzią i gradem albo pamiątkę ważnego wydarzenia. Wiele z nich to dzieła ludowych artystów, a część trafiła do skansenów i muzeów.

Kapliczki i świątki

Najczęściej spotyka się kapliczki słupowe z wnęką na figurkę i kapliczki szafkowe zawieszane na drzewach. W środku stawiano świątki – drewniane rzeźby świętych, wśród których szczególnie popularny był Chrystus Frasobliwy, siedzący z głową opartą na dłoni. Najpiękniejsze przykłady zachowały się na Podhalu, Kurpiach i Kaszubach.

Figury św. Jana Nepomucena

Przy mostach i rzekach często stoją figury św. Jana Nepomucena – świętego, któremu powierzano opiekę nad przeprawami i wsiami zagrożonymi wylewami. Barokową figurę Nepomucena zobaczysz m.in. w Boćkach na Podlasiu, a podobne rzeźby stoją w wielu miasteczkach nad rzekami.

Kapliczki choleryczne

W czasach epidemii cholery w XIX wieku na skrajach miejscowości stawiano kapliczki choleryczne, przy których modlono się o ocalenie. Ciekawy zespół takich kapliczek zachował się w Przedborzu nad Pilicą.

Święte góry krzyży

W Świętej Wodzie koło Wasilkowa na wzgórzu stoją tysiące krzyży przyniesionych przez pielgrzymów, a na Grabarce – świętej górze prawosławia – pątnicy zostawiają krzyże wotywne przy cerkwi. Symbolem Tatr jest krzyż na Giewoncie, postawiony w 1901 roku.

Malowane i drewniane

W Zalipiu kwiatowe malunki zdobią nie tylko domy, ale też kapliczki i krzyże. W drewnianej Lanckoronie i w skansenach regionalnych, m.in. kurpiowskim, można zobaczyć kapliczki przeniesione z okolicznych wsi.

Jak oglądać

• Kapliczki to miejsca kultu – nie dotykaj figur i nie zabieraj ozdób.
• Najwięcej kapliczek zobaczysz, jeżdżąc bocznymi drogami i rowerem.
• W maju przy wielu kapliczkach odbywają się nabożeństwa majowe.

Ciekawostki

• Ludowi twórcy świątków często rzeźbili bez wykształcenia artystycznego, a ich prace są dziś cenione przez kolekcjonerów i muzea.
• W wielu wsiach kapliczki pielęgnują od pokoleń te same rodziny.

Z dziećmi

Szukanie kapliczek i świątków podczas rowerowej wycieczki to dobra zabawa w odkrywców, a Góra Krzyży w Świętej Wodzie robi wrażenie na dzieciach w każdym wieku.

Kiedy przyjechać

Przez cały rok; w maju kapliczki są przystrojone kwiatami, a latem łatwo łączyć ich szukanie z wycieczkami rowerowymi.

W okolicy

• Święta Woda – Góra Krzyży.
• Grabarka – święta góra prawosławia.
• Giewont z Kuźnic.
• Przedbórz – miasteczko nad Pilicą.
• Boćki – barokowy kościół.
• Zalipie – malowana wieś.
• Lanckorona – drewniane miasteczko.
• Kurpie – przewodnik po Puszczy Zielonej.
• Podhale bez Zakopanego.

Gdzie spać

W regionach słynących z ludowej sztuki działają agroturystyki i pensjonaty – zobacz noclegi. Więcej tradycji: kategoria Skanseny i tradycja.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 13.11.2026