Zabłudów – rynek, kościół i cerkiew

Kościół i cerkiew naprzeciw siebie przy jednym rynku, pamiątki po drukarni z czasów reformacji i synagoga, która była jedną z najcenniejszych w Polsce – Zabłudów to krótki, ciekawy przystanek w drodze z Białegostoku do Puszczy Białowieskiej.

Fot. Polimerek, CC BY-SA 3.0

czas: 1 godzinatrudność: łatwa

Zabłudów leży około 20 km na południowy wschód od Białegostoku, przy drodze krajowej nr 19 do Lublina. Tu zaczyna się też droga do Hajnówki i Puszczy Białowieskiej. To miasteczko z niespełna 2,5 tysiącami mieszkańców, w którym przez stulecia żyli obok siebie katolicy, prawosławni, protestanci i Żydzi. Pod koniec XIX wieku Żydzi stanowili około 60 procent mieszkańców.

Historia

Miasto lokował w 1553 roku na prawie magdeburskim Grzegorz Chodkiewicz, za zgodą króla Zygmunta Augusta. Chodkiewicz ufundował kościół i cerkiew, a w 1567 roku założył drukarnię, w której pracował m.in. Szymon Budny. Około 1600 roku miasto kupił Krzysztof Radziwiłł „Piorun”, a jego syn ufundował zbór kalwiński. Zabłudów stał się ważnym ośrodkiem reformacji – w 1662 roku odbył się tu ostatni synod arian. W grudniu 1659 roku wojska moskiewskie spaliły miasto. W 1654 roku król Jan Kazimierz nadał Zabłudowowi herb z jednorożcem. Podczas II wojny światowej Niemcy utworzyli tu getto, a w listopadzie 1942 roku około 1400 Żydów wywieziono do Treblinki.

Kościół i cerkiew przy rynku

Na rynku stoi klasycystyczny kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła z lat 1805–1840. Po przeciwnej stronie placu wznosi się cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy z lat 1847–1855, z elementami architektury ruskiej. Dwie świątynie naprzeciw siebie dobrze pokazują wielokulturowy charakter Podlasia.

Inne zabytki

Barokowa kaplica św. Marii Magdaleny na cmentarzu katolicko-prawosławnym.
Klasycystyczna kaplica św. Rocha z 1850 roku na drugim cmentarzu.
Park dworski z drugiej połowy XIX wieku.
Cmentarz żydowski z zabytkowymi nagrobkami.

Utracona synagoga

Drewniana synagoga z pierwszej połowy XVII wieku należała do najcenniejszych bóżnic tego typu w Polsce. Spłonęła w czerwcu 1941 roku. Dziś przypominają o niej archiwalne fotografie.