Ulucz – drewniana cerkiew nad Sanem
Na zalesionym wzgórzu nad Sanem stoi drewniana cerkiew, którą przez lata uważano za najstarszą w Polsce. Badania drewna przesunęły jej datę na połowę XVII wieku, ale świątynia w Uluczu wciąż należy do najcenniejszych zabytków Podkarpacia.
Fot. Jacek Daczyński, CC BY-SA 4.0
Ulucz to niewielka wieś nad Sanem, w gminie Dydnia na Pogórzu Dynowskim, między Dynowem a Sanokiem. Na wzgórzu Dębnik, ponad zakolem rzeki, stoi cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego – jedna z najstarszych i najcenniejszych drewnianych cerkwi w Polsce. Dziś jest oddziałem terenowym Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
Ile lat ma cerkiew
Według tradycji cerkiew zbudowano w latach 1510–1517 i przez dziesięciolecia uchodziła za najstarszą drewnianą cerkiew w Polsce. Badania dendrologiczne wykazały jednak, że drewno ścięto w 1658 roku, a świątynię wzniesiono w 1659 roku. Tytuł najstarszych przypadł więc cerkwiom w Radrużu i Gorajcu, ale Ulucz pozostaje jednym z najważniejszych zabytków architektury cerkiewnej w kraju.
Legenda o wędrujących belkach
Miejscowa opowieść mówi, że materiały na budowę zgromadzono u stóp wzgórza, lecz trzykrotnie znikały i odnajdywały się na szczycie. Uznano to za znak z nieba i cerkiew postawiono tam, gdzie belki „same” się zatrzymały.
Architektura
Cerkiew ma konstrukcję zrębową z drewna jodłowego na kamiennej podmurówce i klasyczny trójdzielny układ. Nad nawą wznosi się barokowa, ośmioboczna kopuła, która zastąpiła pierwotny dach namiotowy. Rzadkością są pastoforia – boczne pomieszczenia przy prezbiterium, spotykane tylko w najstarszych cerkwiach.
Wnętrze
We wnętrzu zachowała się polichromia figuralna z lat 1682–1683, którą wykonał malarz Stefan Dżengałowicz. Dżengałowicz wspólnie z Michałem Liszeckim wykonał także ikonostas. Dziś we wnętrzu można oglądać ikonostas z kilkoma rzędami ikon, który razem z malowidłami na ścianach i sklepieniach tworzy wyjątkowe wnętrze.
Historia
Cerkiew należała początkowo do klasztoru bazylianów, otoczonego dwoma pierścieniami murów. W 1744 roku zakonnicy przenieśli się do Dobromila, a świątynia służyła miejscowej parafii do 1925 roku. Przed II wojną światową spłonęła jedna z wież, a po 1947 roku, gdy ukraińską ludność wysiedlono, rozebrano drugą wieżę i mury. Przed cerkwią umieszczono tablicę upamiętniającą księdza Michała Werbyckiego, autora muzyki do hymnu Ukrainy.
Zwiedzanie
Na wzgórze prowadzi ścieżka od drogi we wsi. Wnętrze udostępniane jest głównie w sezonie – godziny otwarcia warto wcześniej sprawdzić w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
Plan na dzień
- Rano cerkiew w Uluczu i widok na dolinę Sanu.
- W południe Dynów i przejażdżka kolejką wąskotorową.
- Po południu skansen i galeria Beksińskiego w Sanoku.
Ciekawostki
- W 1974 roku Poczta Polska wydała znaczek z wizerunkiem cerkwi w Uluczu.
- San tworzy w tym rejonie malownicze zakola, popularne wśród kajakarzy.
Kiedy przyjechać
Od maja do października; jesienią wzgórze i dolina Sanu są najpiękniejsze.
W okolicy
- Sanok – skansen i Muzeum Beksińskiego.
- Dynów – miasteczko nad Sanem i kolejka.
- Radruż i Chotyniec – cerkwie UNESCO.
- San – spływ kajakowy.
- Pogórze Przemyskie – przewodnik.
- Cerkwie greckokatolickie w Polsce.
Gdzie spać
W Dynowie, Sanoku i agroturystykach nad Sanem – zobacz noclegi. Więcej świątyń: kategoria Sanktuaria i klasztory.
Galeria zdjęć

Fot. Jacek Daczyński, CC BY-SA 4.0

Fot. Jacek Daczyński, CC BY-SA 4.0

Fot. Jacek Daczyński, CC BY-SA 4.0

Fot. Jacek Daczyński, CC BY-SA 4.0

Fot. Jacek Daczyński, CC BY-SA 4.0
Opublikowano: 17.11.2026





