Przejdź do treści
Miasta i starówki Ciekawe miejsca

Kańczuga – miasteczko alabastru i kolejki nad Mleczką

Kościół z kaplicami fundowanymi przez magnackie rody, dawna cerkiew przywrócona do życia po latach magazynowania i stacja zabytkowej kolejki wąskotorowej – Kańczuga to spokojne miasteczko na Pogórzu z niespodziewanymi historiami.

Fot. Januszk57, CC BY-SA 3.0 pl

czas: 1–2 godzinytrudność: łatwa

Kańczuga to małe miasto liczące ok. 2,9 tysiąca mieszkańców, położone nad rzeką Mleczką, na Pogórzu Rzeszowskim, w powiecie przeworskim. Leży między Przeworskiem a Dynowem, wśród pagórków, pól i niewielkich lasów. Przez wieki było miastem prywatnym, należącym do kolejnych możnych rodów, a dziś przyciąga miłośników zabytkowej kolei i spokojnych miasteczek Podkarpacia.

Historia

Osada istniała już w 1340 roku. Za czasów Władysława Opolczyka Pileccy zamienili na nią wieś Mrzygłód, a w 1441 roku Kańczuga otrzymała lokację miejską. Właścicielami byli kolejno Pileccy, Odrowążowie, Kostkowie, Ostrogscy, a od lat 20. XVII wieku Lubomirscy; na początku XVII wieku dobrodziejką miasta była Anna Ostrogska z Kostków. Kańczugę niszczyły najazdy – wołoski w 1498 roku i tatarskie w XVI i XVII wieku, w tym wielki najazd Kantymira w 1624 roku. W 1793 roku dobra kupił Karol Szydłowiecki.

Kościół św. Michała Archanioła

Parafialny kościół św. Michała Archanioła wzniesiono ok. 1605 roku. W 1612 roku dobudowano kaplicę św. Anny, a ok. 1660 roku – kaplicę Matki Bożej. Fasadę i wieżę przebudowano w latach 1924–1928, ale wnętrze zachowało barokowe elementy. Świątynia z kaplicami fundowanymi przez kolejnych właścicieli to najcenniejszy zabytek miasteczka.

Dawna cerkiew

Kościół Matki Bożej Łaskawej z początku XVII wieku był pierwotnie cerkwią greckokatolicką. Po 1947 roku budynek służył jako magazyn, a w latach 1984–1994 przeszedł gruntowny remont. W 1995 roku świątynię ponownie konsekrowano – dziś przypomina o wielokulturowej przeszłości tej części Podkarpacia.

Alabaster i koronki

W XIX wieku miejscowy ziemianin Roman Scipio del Campo odkrył w okolicy złoża alabastru i uruchomił kopalnię. Kamień z Kańczugi wykorzystano przy odnawianiu sztukaterii w katedrze na Wawelu. W latach 1882–1937 działała tu szkoła koronkarska, kształcąca dziewczęta w rękodziele.

Kolejka wąskotorowa

Przez Kańczugę przejeżdża Przeworska Kolej Wąskotorowa z Przeworska do Dynowa – w sezonie kursuje nią turystyczna Pogórzańska Ciuchcia. Zabytkowy budynek stacji w Kańczudze to dobry przystanek w trakcie przejażdżki przez pagórki Pogórza Dynowskiego.

Pamięć

W 1941 roku Niemcy utworzyli w Kańczudze getto dla ok. 800 Żydów. 8 sierpnia 1942 roku część z nich zamordowano na miejscu, a pozostałych wywieziono przez Sieniawę do obozu zagłady w Bełżcu. W mieście stoi pomnik Grunwaldzki, odbudowany w 1984 roku po zniszczeniu przez okupantów.

Plan wizyty

  • Rano kościół św. Michała i kaplice.
  • Przed południem dawna cerkiew Matki Bożej Łaskawej.
  • Po południu przejazd kolejką wąskotorową albo Przeworsk z pałacem Lubomirskich.

Ciekawostki

  • W okolicy Kańczugi wydobywa się gaz ziemny.
  • Prawa miejskie Kańczugi odnawiano kilka razy – ostatnio w 1934 roku.

Z dziećmi

Przejażdżka zabytkową kolejką przez pola i lasy to atrakcja, która zachwyca dzieci w każdym wieku.

Kiedy przyjechać

Od maja do września, gdy kursuje Pogórzańska Ciuchcia.

Jak dojechać

Kańczuga leży ok. 15 km na południe od Przeworska; w sezonie można przyjechać kolejką wąskotorową.

W okolicy

Gdzie spać

W Kańczudze i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Przeworsku i Łańcucie – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Kańczuga — Kańczuga, kościół par. p.w. św. Michała Archanioła, 1605-1612, 1924-1932
Kańczuga — Kańczuga, kościół par. p.w. św. Michała Archanioła, 1605-1612, 1924-1932
Fot. Januszk57, CC BY-SA 3.0 pl
Kańczuga — Dworzec kolei wąskotorowej w Kańczudze
Kańczuga — Dworzec kolei wąskotorowej w Kańczudze
Fot. Janusz Pruchnik, CC BY-SA 4.0
Kańczuga — Kańczuga, cerkiew greko-kat. p.w. Opieki NMP, ob. kościół fil. p.w. Matki Boskiej Łaskawej
Kańczuga — Kańczuga, cerkiew greko-kat. p.w. Opieki NMP, ob. kościół fil. p.w. Matki Boskiej Łaskawej
Fot. Januszk57, CC BY-SA 3.0 pl
Kańczuga — Kańczuga, rynek
Kańczuga — Kańczuga, rynek
Fot. Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0

Opublikowano: 19.11.2026

Atrakcje i trasy w okolicy

Mapa →
Markowa – Muzeum Polaków Ratujących Żydów
Skanseny i tradycja

Markowa – Muzeum Polaków Ratujących Żydów

Nowoczesne muzeum poświęcone rodzinie Ulmów i wszystkim, którzy w czasie okupacji ukrywali Żydów, oraz zagrody dawnej wsi – poruszające miejsce na Pod…

pół dnia
Przeworsk – pałac Lubomirskich i park
Pałace i dwory

Przeworsk – pałac Lubomirskich i park

Pałac Lubomirskich w zielonym parku krajobrazowym, muzeum pożarnictwa z zabytkowymi wozami, gotycka bazylika i start najdłuższej czynnej kolejki wąsko…

pół dnia
Pruchnik – drewniane domy podcieniowe
Miasta i starówki

Pruchnik – drewniane domy podcieniowe

Jeden z najlepiej zachowanych zespołów drewnianej zabudowy małomiasteczkowej w Polsce – domy z podcieniami przy rynku, kilkanaście kilometrów od Jaros…

2 godziny

Więcej: Miasta i starówki

Więcej →