Nowy Staw – żuławska kolegiata i dom podcieniowy

Nowy Staw leży na Żuławach Wiślanych, nad rzeką Świętą (Tują), w powiecie malborskim. To miasteczko z ok. 4 tysiącami mieszkańców, otoczone płaskim krajobrazem delty Wisły – z kanałami, polami i rzędami wierzb. Nad niską zabudową góruje potężna kolegiata św. Mateusza – największy kościół na Żuławach.

Historia

W 1316 roku osada otrzymała przywilej lokacyjny, a prawa miejskie uzyskała najprawdopodobniej w 1343 roku. W 1454 roku, w czasie wojny trzynastoletniej, miasto zniszczyli Krzyżacy. Po pokoju toruńskim w 1466 roku Nowy Staw wszedł w skład Korony Polskiej, w województwie malborskim, i pozostał w niej do I rozbioru w 1772 roku. W 1802 roku wielki pożar niemal całkowicie strawił miasto. Do 1948 roku nosiło nazwę Nytych.

Kolegiata św. Mateusza

Kolegiata św. Mateusza Apostoła to trzynawowa bazylika, której budowę rozpoczęto ok. 1400 roku. Nad prezbiterium rozpięto w latach 1573–1574 gwiaździste sklepienie. Ołtarz główny z 1609 roku przeniesiono z kościoła w Braniewie, a późnogotycka figura Madonny z Dzieciątkiem pochodzi z ok. 1500 roku. Ze względu na rangę i rozmiary świątynię nazywa się „Kolegiatą Żuławską”.

Dom podcieniowy

Przy ulicy Gdańskiej stoi drewniany dom podcieniowy z 1820 roku, wsparty na sześciu słupach, z klasycystycznymi drzwiami. Takie domy, z charakterystycznym podcieniem od frontu, są symbolem Żuław.

Inne zabytki

• Dawny kościół ewangelicki – neogotycki, z lat 1803–1804, dziś galeria sztuki.
• Wieża ciśnień z lat 1914–1921.
• Dawna cukrownia, działająca w latach 1877–2007.

Żuławy

Wokół Nowego Stawu rozciąga się kraina Żuław – depresyjnych, odwadnianych od stuleci terenów w delcie Wisły. W okolicy zachowały się domy podcieniowe, cmentarze mennonitów i stare mosty, a płaski teren sprzyja wycieczkom rowerowym.

Plan wizyty

• Kolegiata św. Mateusza.
• Dom podcieniowy przy ulicy Gdańskiej.
• Rower po Żuławach albo wycieczka do Malborka.

Ciekawostki

• Honorowym obywatelem Nowego Stawu jest od 1999 roku Jan Paweł II.
• Wokół miasta pracuje kilkadziesiąt turbin wiatrowych.

Z dziećmi

Wielki kościół, drewniany dom z podcieniami i rowerowa wycieczka wzdłuż kanałów to dobry plan na krótki rodzinny przystanek.

Kiedy przyjechać

Od wiosny do jesieni, najlepiej łącząc wizytę z rowerem po Żuławach lub wyjazdem nad Mierzeję Wiślaną.

Jak dojechać

Droga krajowa nr 55 z Malborka do Nowego Dworu Gdańskiego przebiega ok. 2 km od miasta. Do Malborka jest ok. 15 km.

W okolicy

• Zamek w Malborku.
• Żuławy rowerem – domy podcieniowe.
• Szlak mennonitów na Żuławach.
• Żuławy i Mierzeja Wiślana w weekend.
• Elbląg – Stare Miasto.
• Tczew – Muzeum Wisły.
• Powiśle – przewodnik.

Gdzie spać

W Nowym Stawie i okolicy działają agroturystyki, a większy wybór jest w Malborku – zobacz noclegi. Więcej miast: kategoria Miasta i starówki.

Galeria zdjęć

Opublikowano: 14.11.2026