Twierdza Osowiec nad Biebrzą

Rosyjska twierdza z XIX wieku na skraju bagien Biebrzy – miejsce zaciętej obrony w I wojnie światowej, dziś z fortami do zwiedzania i siedzibą parku narodowego.

Fot. Pudelek, CC BY-SA 4.0

czas: pół dniatrudność: łatwa

Twierdza Osowiec leży na skraju Biebrzańskiego Parku Narodowego, przy przeprawie przez Biebrzę. Zbudowali ją Rosjanie w drugiej połowie XIX wieku, by bronić ważnego przejścia przez bagna na drodze z Prus Wschodnich w głąb Rosji. Dziś to jedno z najciekawszych miejsc militarnej historii na Podlasiu.

Położenie

Bagna Biebrzy były naturalną przeszkodą dla wojsk. Jedyne pewne przejście prowadziło groblą i linią kolejową przez Osowiec. Twierdza składała się z kilku fortów rozmieszczonych po obu stronach przeprawy, połączonych umocnieniami i wałami. Otaczające bagna sprawiały, że oblężenie było niezwykle trudne.

I wojna światowa

Twierdza zasłynęła w czasie I wojny światowej, gdy przez kilka miesięcy broniła się przed wojskami niemieckimi. Obrońcy wytrzymali ostrzał ciężkiej artylerii, a w 1915 roku także atak gazowy. Epizod ten przeszedł do historii pod nazwą „ataku żywych trupów” – zatruci gazem żołnierze ruszyli do kontrataku i odparli natarcie. Ostatecznie twierdzę opuszczono w ramach ogólnego odwrotu armii rosyjskiej.

Zwiedzanie

Fort II (Zarzeczny) – można go zwiedzać z przewodnikiem; zobaczysz kazamaty, schrony i wały.
Fort I (Centralny) – największy z fortów, z rozległymi umocnieniami.
Ośrodek Biebrzańskiego Parku Narodowego – w Osowcu mieści się siedziba parku z ekspozycją przyrodniczą i punktem informacji.

Część fortów leży na terenie wojskowym lub jest niedostępna – zwiedzanie odbywa się w wyznaczonych miejscach.

Przyroda i historia razem

Wizyta w Osowcu łączy historię z przyrodą. Z wałów twierdzy widać rozległe bagna Biebrzy, a w pobliżu zaczynają się ścieżki edukacyjne parku narodowego. Warto połączyć zwiedzanie z przejazdem Carską Drogą i wizytą na wieżach widokowych.

Praktycznie

Zwiedzanie fortów jest możliwe z przewodnikiem – warto umówić się wcześniej.
Teren twierdzy jest rozległy, z nierównymi ścieżkami – wygodne buty to podstawa.
Na bagnach dużo jest komarów, szczególnie latem.